Aktualności 2022
6 maja 2022
Inauguracja projektu dla słuchaczy Tomaszowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku
Katarzyna Tośta – pomysłodawczyni i koordynatorka przedsięwzięcia – wprowadziła uczestników wykładów w program przedsięwzięcia, czyli nakreśliła drogi wielokulturowej tożsamości mieszkańców województwa łódzkiego, które uwidaczniały się w zróżnicowanej architekturze sakralnej i sepulkralnej, a w efekcie zaowocowały zarówno sztuką konserwatywną, jak i najwybitniejszymi przykładami sztuki awangardowej. Wątek ten znacznie bardziej szczegółowo spuentował Maciej Cholewiński – adiunkt w Muzeum Sztuki w Łodzi. Swoją opowieść wywiódł między innymi na przykładach obrazów Władysława Strzemińskiego (Polaka), Karola Hillera (Niemca), Jankiela Adlera (Żyda) oraz rzeźb Rosjanki Katarzyny Kobro, które znajdują się w Muzeum Sztuki w Łodzi.
23 maja 2022
Pierwsze spotkanie z seniorami Łęczyckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku
Łęczyca rozwijała się dzięki zaangażowaniu Polaków i Żydów, następnie również Niemców i zaborców – Rosjan. Katarzyna Tośta przybliżyła słuchaczom, w jaki sposób o duchu konkretnej nacji mówią budynki użyteczności publicznej, język czy muzyka, a dalej wskazała na ciągłość i znaczenie 4 kultur z uwzględnieniem religii, obrzędowości, języka, architektury, sztuki sakralnej i sepulkralnej, a także w jaki sposób wzajemnie się przenikały i uzupełniały. Zaś w szczegółach, jak to było widoczne w życiu i twórczości artystów z województwa łódzkiego opowiedział Maciej Cholewiński, ale też odpowiedział na zadane przez siebie samego pytania: Kto współtworzył ruch dada?. Kto tak zdenerwował swoją sztuką Hitlera, że ten wydał na niego wyrok śmierci?. Kto spowodował pierwszy skandal artystyczny w dziejach Łodzi?. Kto otrzymał z rąk cara najwyższe rosyjskie odznaczenie za męstwo?
23 maja 2022
Historia narodu żydowskiego, religia, kultura i tradycja
Polski chazan, kantor i rabin – Symcha Keller pół roku wcześniej w ramach projektu „Bajzel” i „bałagan” wciąż mylą mi się wygłosił już wykład dla słuchaczy Łęczyckiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, więc tym razem był podwójnie wyczekiwany zwłaszcza, że obiecał przywieźć: tefilin, sztrajmł oraz zwój tory. Tu warto podkreślić, że tradycyjny strój żydowskich chasydów, na który składa się między innymi chałat i sztrajmł noszony podczas szabatu oraz świąt, wywodzi się ze staropolskiego stroju szlacheckiego.
23 maja 2022
Opowieści o tradycyjnym życiu religijnego Żyda
Członkowie Tomaszowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, ich rodziny oraz inni zainteresowani mieli przyjemność spotkać się z Symchą Kellerm i porozmawiać o tym, w jaki sposób nadal żyją ortodoksyjni Żydzi. Mężczyźni w trakcie modlitwy używają tefilin – dwie niewielkie, czarne, otwierane szkatułki skórzane o kształcie sześcianu. Umieszcza się w nich zwitki pergaminu z wypisanymi ręcznie przez sofera cytatami z biblijnej Księgi Wyjścia (13,1–10 i 11–16) i Powtórzonego Prawa (6,4–9 i 11,13–21): „Weźcie przeto sobie te moje słowa do serca i duszy. Przywiążcie je sobie jako znak na ręku. Niech one będą wam ozdobą między oczami. Nauczcie ich wasze dzieci, powtarzając je im, gdy przebywacie w domu, gdy idziecie drogą, gdy kładziecie się i wstajecie“. Przy modlitwie okrywają się tałesem – to czworokątny płat tkaniny wełnianej lub jedwabnej, zakończony na 4 rogach frędzlami (zwanymi cyces, hebr. cicit), z atarą na dłuższym boku i naszytymi niekiedy 2 czarnymi pasami; przyjął się także zwyczaj chowania w tałesie zmarłych mężczyzn. W trakcie spotkania rabin zaprezentował również szofar –instrument o charakterze liturgicznym, który dla nawiązania do historii ofiarowania Izaaka przez Abrahama, był wykonywany z rogu baraniego.
24 maja 2022
Zwiedzanie cmentarza żydowskiego w Tomaszowie Mazowieckim
Po przybliżeniu codziennych i świątecznych obrzędów judaizmu następnego dnia przyszła pora na objaśnienie obrzędów pogrzebowych i znaczenia symboli nagrobnych. W tym celu Katarzyna Tośta spotkała się ze słuchaczami Tomaszowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w pobliżu cmentarza, by podłodze zgromadzonych wprowadzić w przygotowane zagadnienia, by przejść do form żydowskich nagrobków takie jak: macewa, sarkofag i ohel. Ważną częścią spotkania było przybliżenie tematyki wielkomiejskich nagrobków i mauzoleów jako świadectwa akulturacji i przejmowania chrześcijańskiej tradycji sepulkralnej. Pozwoliło to przejść do głównych motywów dekoracyjnych nagrobków i ich symboliki dzielącej się na motywy: zwierzęce i roślinne, elementy antropomorficzne i to jak wszystkie związane były z religią i tradycją.
3 czerwca 2022
Ewangelicyzm regionu łódzkiego na przykładzie Tomaszowa Mazowieckiego
Jan Cieślar, biskup Diecezji Warszawskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego wygłosił wykład dla studentów Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Rozpoczął od początków chrześcijaństwa. reformacja i oblicza Europy po reformacji, by przejść do protestantyzmu w Polsce i Kościoła Ewangelicko-Augsburski na świecie i w Polsce. Następnie przybliżył zagadnienie ewangelicyzmu regionu łódzkiego związanego z osadnictwem niemieckim podkreślając wkład Niemców w życie gospodarcze i kulturalne oraz rozwój opieki medycznej. Wszystko to by opowiedzieć o historii i współczesności Parafii Ewangelickiej w Tomaszowie Mazowieckim. Biskup na zamknięcie swojej prelekcji skupił się na czasach obecnych i nawiązał do życia w środowisku wielokulturowym i wielowyznaniowym.
8 czerwca 2022
Zajęcia dla adeptów street artu
We środę w Miejskim Centrum Kultury w Tomaszowie Mazowieckim słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku mieli możliwość wciągnąć się w działania street artowe inspirowane tradycyjną wycinanką żydowską i ludową. Spotkanie rozpoczęła część teoretyczna, w trakcie której Michał Arkusiński przybliżył historię graffiti sięgającą lat 60. i 70. XX wieku w Nowym Jorku, poprzez wyłonienie się street artu, po współczesność ze szczególnym uwzględnieniem Banksy’ego i jego szablonów. Kolejnym wątkiem była historia polskiej sztuki ulicy z jej początkiem w latach 80. i szablonem związanym z opozycją antykomunistyczną. Następnie biorący udział w warsztatach powrócili do głównego wątku projektu, a mianowicie do tradycyjnej sztuki żydowskiej, a w tym wypadki wycinaki zwanej „mizrach” w języku jidysz w powiązaniu z tradycyjną wycinanką ludową.
Motywy na tych wycinankach nie były dla uczestników zaskoczeniem, gdyż w większości są tożsame z symbolami sepulkralnymi. Są to motywy często animistyczne, przedstawienia menory, tablic Mojżeszowych czy Gwiazdy Dawida.
Technika powstawania wycinanki, a szablonu praktycznie niczym się nie różni. Michał Arkusiński czuwał, by jego młodzi podopieczni dobrze przygotowali się do tego działania. Potem pokazał, w jaki sposób wykorzystać możliwości, które daje farba w areozolu.
Finałem zajęć było odbicie własnoręcznie wykonanych szablonów oraz ich zaprezentowanie.
21 czerwca 2022
Łęczyca znana i nieznana
Dr Anna Nierychlewska – specjalizująca się w archeologii nowożytnej i współczesnej miast środkowej Polski – zabrała seniorów na spacer śladami wielokulturowości Łęczycy. Ruszając spod Domu Kultury wystarczyło przejść na druga stronę ul. Jana Pawła II, by znaleźć się na miejscu, w którym słała Wielka Synagoga. Idąc dalej na wschód uczestnicy spotkania zobaczyli dom wybudowany jako Mała Synagoga, w której mieściły 3 chedery (szkoły), mykwa (łaźnia żydowska) oraz mieszkanie rabina Łęczycy. Niestety pogoda była niestabilna i spotkanie zakończyło się stacjonarnie na rozmowach o przeszłości Łęczycy i nacjach kształtujących charakter miasta.
14 września 2022
Wirtualny spacer po Tomaszowie Mazowieckim
Na wykład dr Anną Nierychlewską przyszli nie tylko słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku, ale i inni zaciekawieni wielokulturowością miasta manifestującą się w architekturze i przestrzeni publicznej. Prowadząca przybliżyła publiczności losy społeczności żydowskiej i to jak jej obecność manifestowała się wizualnie w topografii miasta. W tej części wykładu nie zabrakło anegdot i barwnych opowieści, ale także dramatów ludzkich związanych z okupacją Niemiecką i zagładą tomaszowskich Żydów. Kolejnym tematem byli protestanci, a na koniec ludność prawosławna. Na finał wyświetlanej prezentacji zaprezentowane zostały etapy prac wykopaliskowych na Placu Tadeusza Kościuszki, w wyniku których zostały odkopane fundamenty Cerkwii pw. Św. Mikołaja Cudotwórcy.
10 października 2022
Wspólne korzenie grekokatolicyzmu i prawosławia w kontekście ziemi łęczyckiej
Słuchacze Uniwersytety Trzeciego wieku usłyszeli z ust księdza Vasyla Berkyta – proboszcz Parafii Ofiarowania Pańskiego w Łodzi (kościół greckokatolicki, bizantyjsko-ukraiński) o bogactwie tradycji kościoła prawosławnego.
Kościoły greckokatolickie należą do katolickich kościołów wschodnich i stanowią część kościoła katolickiego. Grekokatolicy żyją w jedności z papieżem, natomiast wszystkie obrzędy sprawują zgodnie z wyznaniem prawosławnym. Wspólny dla kościołów greckokatolickich jest obrządek bizantyjski, który ma wiele odmian. Wspólna jest też tradycja, która jest zbieżna z tradycją prawosławną, w pełni jednak zgodna z nauką kościoła łacińskiego
Ksiądz Vasyl Berkyta rozmawiał z uczniami także o cerkwi, o jej budowie, znaczeniu ikon, ikonostasie, o antyminsie, bez którego w kościele wschodnim nie odprawimy liturgii.
11 października 2022
Protestantyzm w regionie łódzkim
O kościele Ewangelicko-Augsburskim i ewangelicyzmie regionu łódzkiego opowiadał w Domu Kultury w Łęczycy Jan Cieślar – biskup Diecezji Warszawskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, proboszcz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Św. Piotra i Św. Pawła w Pabianicach.
Pastor swoje spotkanie rozpoczął od przybliżenia historii osadników niemieckich na ziemi łódzkiej. Podkreślił jak duży był wkład Niemców w życie gospodarcze i kulturalne, a także w rozwój opieki medycznej. Ksiądz wiele swojego czasu poświęcił przybliżeniu historię i współczesności Parafii Ewangelickiej w Łęczycy.
11 października 2022
Graffiti, mizrach i wycinanka ludowa
W trakcie zajęć uczestnicy z Łęczycy usłyszeli, że graffiti i sztuka ulicy, którymi wielu z nas dzisiaj się inspiruje, w bardzo dużym stopniu wpłynęły na sztuki. Kultura ludowa czy tradycyjna sztuka żydowska krzyżują się z kulturą miejską. Wiele ciekawych projektów można stworzyć na podstawie szablonów. Michał Arkusiński w trakcie zajęć wykorzystał szablon inspirowany zarazem ludowymi wycinanki ziemi łódzkiej jak i mizrach – tradycyjnymi wycinankami żydowskimi. W pracach wykonanych na warsztatach uczestnicy zmagali się z materią szablonu i obsługiwaniem puszki spreju.
13 października 2022
Żydowska sztuka nagrobna
W trakcie kolejnego spotkania w Łęczycy Katarzyna Tośta opowiedziała o symbolice i formie żydowskiej sztuki sepulkralnej. Zaczęła od obyczajów związanych z pochówkiem i działalnością świętych bractw, by przejść do form żydowskich nagrobków takich jak: macewa, sarkofag i ohel. Przedstawiła tematykę wielkomiejskich nagrobków i mauzoleów jako świadectwo akulturacji i przejmowania chrześcijańskiej tradycji sepulkralnej. Dalej omówiła formy dekoracyjne nagrobków i ich symbolikę dzielącą się na motywy: związane z religią, zwierzęce, roślinne i antropomorficzne.
14 października 2022
Prawosławie nie tylko w Tomaszowie Mazowieckim i województwie łódzkim
Dla słuchaczy Uniwersytetu trzeciego Wieku odbyło się spotkanie z księdzem Vasylem Berkytą, w którego trakcie duchowny opowiadał o wspólnych korzeniach grekokatolicyzmu i prawosławia.
W trakcie bogato ilustrowanym wykładu ksiądz omówił zagadnienie wielkiej schizmy i strukturę hierarchii kościoła prawosławnego. Ważnym zagadnieniem było również przybliżenie samej obrzędowości prawosławia ze szczególnym uwzględnieniem budowy świątyń, ikon, liturgii oraz całego roku liturgicznego.
Cerkiew, chram – to miejsce, w którym wszystko ma pewien znak czegoś niewidzialnego. Gdy wchodzimy do cerkwi, zawsze podążamy w stronę wschodu, skąd przyszedł Jezus Chrystus. Wschód – to światło Chrystusa, zachód symbolizuje ciemność. W chramach nie ma instrumentów, organów, które słyszymy na co dzień w parafiach rzymsko-katolickich. Cała liturgia jest śpiewana, nic nie jest czytane i to nadaje mszy niepowtarzalnego charakteru.
15 października 2022
E-przewodniki na finał projektu
Jeżeli ktoś nie wziął udziału w projekcie sporo stracił, ale zwiedzając Łęczyce i Tomaszów Mazowiecki z wirtualnym przewodnikiem może samemu doświadczyć tego, co Fundacja Monumentum Iudaicum Lodzense zrealizowała w przestrzeni tych miast.
